Opracował: Andrzej Żórawski, lammed@friko5.onet.pl

Autor niniejszego opracowania nie jest lekarzem. Tekst ten ma charakter wyłącznie informacyjno-popularyzatorski i nie może być podstawą do samodzielnego podejmowania prób leczenia.
W przypadkach zauważenia opisanych tu objawów zawsze należy zasięgnąć porady lekarskiej!

GRZYBICE (mikozy)
choroby wywołane miejscowym lub ogólnym zakażeniem grzybami chorobotwórczymi. W warunkach polskich najczęściej spotyka się choroby wywołane przez: dermatofity, takie jak: Trichophyton, Epidermophyton, Micosporum, oraz drożdżaki, takie jak: Candida, Cryptococcus ).
Rozróżnia się zwykle grzybice powierzchniowe ( patrz: grzybice skóry) i grzybice głębokie, ( patrz: grzybice narządowe). Grzybice głębokie, narządowe, wywołują powstawanie w tkankach procesów zapalnych a często i martwiczych. W miarę trwania przewlekłego zapalenia rozpoczynają się procesy odnowy i po pewnym czasie może przeważać w odczynie tkanka bliznowata. Niektóre grzyby uwalniają endotoksyny.
Do zakażeń grzybiczych usposabiają choroby wyniszczające (np.: cukrzyca, dysbakterioza), leczenie antybiotykami, kortykosterydami, i innymi środkami immunosupresyjnymi (hamującymi procesy wytwarzania przeciwciał i komórek odpornościowych).
Grzyby zwykle przenikają do organizmu przez skórę (skaleczenia, otarcia), drogi oddechowe, przewód pokarmowy i drogi rodne. Najczęściej spotykane grzybice to: promienica, histoplazmoza, kropidlakowica, kokcydiomikoza, sporotrychoza, kandydoza i kryptokokoza.

GRZYBICE SKÓRY (dermatomikozy)
Choroby zakaźne skóry gładkiej oraz włosów i paznokci, wywołane przez grzyby chorobotwórcze (dermatofity). Źródłem zakażenia może być chory człowiek, zwierzę, lub przedmioty z otoczenia chorego. Rozróżnia się: łupież pstry, zaraźliwy, dotyczący tylko warstwy rogowej naskórka; grzybice naskórkowe, rzadziej atakujące tylko paznokcie, lecz nie atakujące włosów; grzybice włosów, naskórka i paznokci, np. grzybica woszczynowa, grzybica drobnozarodnikowa: drożdzyce, wywoływane przez drożdżaki. Grzybica naskórkowa, jedna z częstych grzybic skóry, bardzo zaraźliwa, powodująca masowe zachorowania w większych zbiorowiskach ludzkich; przenosi się przez wspólnie używane ręczniki, gąbki, bieliznę, obuwie itp. Jej rozwojowi sprzyja duża wilgotność i maceracja skóry (np. obfite pocenie się i złe osuszanie). W grzybicy obrębnej pachwin, w okolicy pachwinowej, w fałdzie międzypośladkowej i na górnych częściach ud tworzą się swędzące, dobrze ograniczone, czerwonobrunatne plamy o wałowato wzniesionych brzegach, usianych drobnymi grudkami i pęcherzykami. W grzybicy stóp, w szparach międzypalcowych (w których skóra łatwo ulega maceracji) powstają zaczerwienienia, popękania i oddzielanie się naskórka (kołnierzykowate odwarstwiania od obwodu) oraz sączenie. W miejscach tych występuje także swędzenie a czasem ból. W grzybicach paznokci (częstokroć towarzyszącej grzybicy stóp), płytki paznokciowe są zgrubiałe, żółte, łamliwe a pod nimi widać nadmierne rogowacenie.
Leczenie trwa długo i wymaga ścisłego przestrzegania reżimu stosowania leków i konsekwentnego zachowywania wymogów higieny osobistej. Grzybica woszczynowa, (strupień woszczynowy, parch), na owłosionej skórze tworzą się szarożółte strupy (tarczki woszczynowe) wielkości kilku milimetrów do 1 centymetra, z talerzykowatym wgłębieniem w środku i przebite włosem; włosy stają się matowe, suche, szorstkie i pokręcone. Łamią się i dają się łatwo usuwać. Ogniska chorobowe wydzielają zapach stęchlizny. Po ustąpieniu zmian pozostają rozległe, gładkie, lśniące, białe blizny zanikowe. Choroba może również atakować skórę gładką i paznokcie.
Grzybica strzygąca, rozwija się na owłosionej skórze (głowy i brody), skórze gładkiej i paznokciach; często występuje u dzieci. Wyróżnia się postać powierzchniową i głęboką. W powierzchniowej grzybicy strzygącej skóry owłosionej tworzą się liczne, dobrze odgraniczone ogniska o powierzchni złuszczającej się otrębiasto ("tonsurki"), przy minimalnych objawach zapalnych. Włosy w ogniskach są nierówno ułamane, szare, matowe.
W powierzchniowej grzybicy strzygącej skóry gładkiej okrągłe, wyraźnie odgraniczone ogniska o powierzchni złuszczającej się otrębiasto i z niewielkim odczynem zapalnym, pokryte są w środku niewielkimi łuskami, a na obwodzie grudkami, pęcherzykami i krostami.
W głębokiej grzybicy skóry owłosionej, (częstej u dzieci i mężczyzn na brodzie), powstają duże nacieki guzowate, zapalne, o powierzchni brodawkowatej, pokryte strupami, przy ucisku ropiejące. Włosy są połamane, matowe, dają się łatwo wyciągać z ropiejących mieszków włosowych. Guzy wykazują skłonność do skupiania się i zlewania, mogą być bolesne. Choroba przebiega ostro, nie leczona powoduje szpecące blizny, na których włosy nie odrastają.
Grzybica drobnozarodnikowa, (mikrosporioza), jest najbardziej zaraźliwą grzybicą skóry. Występuje u dzieci, zwłaszcza w dużych skupiskach. Nie zajmuje paznokci, rzadko skórę gładką; na owłosionej skórze przypomina objawami grzybicę strzygącą.

Leczenie grzybic jest miejscowe i ogólne i zazwyczaj trwa długo (nawet kilka miesięcy). W wielu przypadkach stosuje się oba te sposoby równolegle.
Leczenie miejscowe polega na poddawaniu chorych obszarów działaniu leku, mogącego występować w postaci proszku do rozpuszczania (np. szampon), maści, lub mogącego mieć różne postaci roztworu (smarowanie, pędzlowanie, spryskiwanie).
Leczenie ogólne polega na podawaniu choremu specjalnych antybiotyków, wąsko ukierunkowanych na konkretne mikroorganizmy wywołujące chorobę, lub o szerokich spektrach działania.
Aby mieć pewność z jakim rodzajem choroby mamy do czynienia i jaki sposób leczenia będzie najkorzystniejszy dla chorego, przed podjęciem leczenia należy wykonać badania mikrobiologiczne (mikroskopowe badanie zeskrobin z miejsc chorych, badania wyhodowanych w posiewach koloni mikroorganizmów, obecnych w zeskrobinach). W praktyce wielu lekarzy stykając się u chorego z tzw. "podręcznikowymi objawami choroby", rezygnuje z przeprowadzenia takich badań i podejmuje leczenie lekami nowej generacji o szerokich spektrach działania.

Nadesłał: Andrzej Żórawski, lammed@friko5.onet.pl

"Przesyłam (...) opis choroby i leczenia Miszy, z którego wyziera cała mizeria mojej ówczesnej na ten temat wiedzy a - co gorsze - także niezbyt rzetelnego podejścia do sprawy mojego "rejonowego" weterynarza, który od pierwszej wizyty nie robił mi wielkich nadziei na skuteczne wyleczenie i mimo wątpliwości czy jest to grzybica, uczulenie, reakcja na nową ściółkę z trocin czy pokarm - nie wykonał w tym kierunku żadnych badań."

MISZA, szczurzyca, lat około 3,5

Odmawia spożywania typowego dla szczurów pożywienia. Bardzo rzadko je mieszanki ziaren. Chętnie je sałatę, suszone pieczywo z ziarnem zbóż, gotowany ryż, gotowany makaron, gotowane ziemniaki, suche płatki owsiane, ziarno słonecznika, nasiona dyni, ziarno kukurydzy, sucharki, twaróg chudy, ser żółty twardy, bardzo rzadko - gotowane żółtko kurze, rzadko dostaje też do ogryzienia kostkę z kurczaka. Czasem dostaje mieszankę chudego twarogu z glukozą, mączką ryżową i mączką kukurydzianą ( dwa - trzy razy w miesiącu ilość mieszcząca się na płaskiej łyżce stołowej). Szczurzyca ma normalny apetyt, śpi w zwykłych sobie porach, częściej niż zwykle myje się. Częściej się drapie - szczególnie w miejscach wystąpienia zmian chorobowych. Pije mniej niż zwykle ( ok. 3 - 5 cm3 wody na dobę). Kał nieznacznie rozluźniony i zabarwiony fuksyną, ponieważ szczurzyca wylizuje miejsca smarowane lekiem.

Opis choroby
Na początku maja na skórze pojawiły się nacieki guzkowate, tworzące strupy o barwie jasno-bursztynowej i strukturze ziarnistej, sączące się, umiejscowione na powierzchni karku, łopatki prawej i lewej oraz obustronnie w okolicach pyska. Poprzednio nigdy nie chorowała.
Leczona: Pigmentum Castellani + Dexaporcort cum Neomycini
W miejscach pędzlowanych pigmentem po ok. czterech dniach wyodrębniły się zogniskowane tarczki o kształcie owalu lub paska o barwie ciemnej, przebite włosami tworzącymi wyodrębnione kępki. Krawędzie tarczek odstające od skóry, w wielu miejscach na powierzchni 1-1,8 cm wyglądały jak równo wycięte brzytwą. Ponieważ szczur usiłował usunąć z tych miejsc włosy - usunąłem je mechanicznie. W miejscu wyrwanych kępek włosów z opisanymi wyżej tarczkami odsłoniła się czysta skóra, która była dalej smarowana pigmentem. Po ok 17 dniach od wystąpienia pierwszych objawów choroby usunięta została całość włosów z tarczkami j.w. oraz włosy matowe i kruche, umiejscowione na obrzeżach obszarów zmienionych chorobowo. (Takie same objawy miał ok 30 dni wcześniej jeden z będących w domu kotów. Po 10 dniach leczenia j.w. zmiany na jego karku ustąpiły a włosy zaczęły odrastać i dziś ma w tym miejscu gęste futro. Zwierzęta bezpośredniego kontaktu ze sobą nie mają) Wizyta u lekarza weterynarii (18 dzień choroby) - szczurowi podano zastrzyk sterydowy (nazwy podanego leku nie znam - powiedziano mi tylko, że działa kilka dni).
Dalszej pędzlowanie pigmentem. Po około 24 dniach od wystąpienia pierwszych objawów zmiany chorobowe zaczęły ustępować a skóra zaczęła pokrywać się nowymi włosami. Z uwagi na znaczne wysuszenie skóry w miejscach wyleczonych natłuszczano ją czystą lanoliną. Na leczonych obszarach ciała zmiany chorobowe ustąpiły. (Obecnie wyraźnie widać te miejsca na karku i grzbiecie, gdyż - jako jedne z niewielu nie są zabarwione fuksyną, wchodzącą w skład Pigmentum Castellani). W ok. 28 dniu opisane na wstępie objawy pojawiły się w części grzbietowej, poniżej wyleczonego obszaru, a następnie przemieściły się do nasady ogona rozszerzając się na oba boki tylnej części korpusu szczura i powierzchnię obu pośladków.
Leczona: Acifungin 3 dni
Ponieważ źle znosiła ten lek (pomarszczona i napięta sucha skóra, sztywne, sklejone włosy - jakby nośnik leku stanowiło kolodium) - powrócono do Pigmentum Castellani (bez Dexapolcortu). Proces leczenia przebiega podobnie jak wyżej - z tym, że zmiany chorobowe obejmują bardzo rozległy obszar a na krawędziach czystej skóry - za każdym pędzlowaniem pigmentem - powstaje nowy, kilkumilimetrowy pas włosów matowych i kruchych, dających się łatwo usunąć. Choroba obejmuje też ponownie wyleczone uprzednio miejsca w środkowej części grzbietu, rozprzestrzeniając się do ogona. Wyłysienie obejmuje prawie 3/5 powierzchni ciała.
Wobec braku postępów w leczeniu kolejna wizyta u lekarza weterynarii.
Leczonia: Fungiderm - ad usum veterinario (5% roztwór Clotrimazolu)
Mimo zalecenia spryskania całego ciała szczura jeden raz w tygodniu - przez pierwsze dwa tygodnie dodatkowo pędzlowano ogniska choroby w odstępach dwudniowych. Po upływie dwóch tygodni widoczna poprawa. Choroba przestaje się rozszerzać, goła skóra zaczyna porastać nowym futrem. Po dwóch następnych tygodniach futro odrasta i gęstnieje. Miszy poprawia się apetyt i zaczyna ona przybierać na wadze. Przez trzy następne tygodnie jest pryskana lekiem jeden raz w tygodniu. Całkowicie wyleczona, wesoła, towarzyska.

Na początku lutego 1999 Misza zaczęła mieć objawy zniedołężnienia. Jest mniej żywa i coraz chętniej śpi w gnieździe. Pod koniec lutego ma już trudności z wejściem na drabinkę. Je mniej niż zwykle. W nocy śpi, czego dotychczas nie robiła. Nad ranem następuje agonia (objawy niewydolności krążenia z porażeniem układu oddechowego).