 |
Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms |
|
|
|
Raku
Co to jest raku? Raku to rodzaj ceramiki wytwarzanej ręcznie, sięgająceje korzeniami szesnastowiecznej Japonii.
Surfując po sieci znalazłem sporo miejsc, w których artyści wykonujący przedmioty w oparciu o zasady sztuki raku prezentują swoje prace. Nikt jednak tak na prawdę nie odkrył sobie tylko znanych szczegółów, składników szkliwa i tych niezliczonych subtelności decydujących o końcowym efekcie.
Raku w słowniku kultury japońskiej
Oto co mówi na temat raku słownik kultury japońskiej.
rakuyaki:
1. Ceramika zapoczątkowana w połowie XVI w. w Kioto przez Chojiro I (1516-92). Wyrabiana była z gliny znajdowanej na terenie rezydencji Juraku-tei, należącej do dyktatora Toyotomiego Hideyoshiego, który jako wyraz uznania dla Chojiro, nadał mu pieczęć ze znakiem: raku (radość), stanowiącym drugi komponent nazwy rezydencji; stąd nazwa ceramiki pieczętowanej znakiem raku. Ręcznie lepione naczynia do herbaty, glazurowane na czerwono lub czarno miały chropowatość, ciepłą fakturę i cieszyły się wielkim uznaniem mistrzów ceremonii herbaty. Najsłynniejszymi twórcami r. byli Chojiro I, Donyu (1599-1656), Hon'ami Koetsu.
2. Ceramika formowana ręcznie. W Japonii są ośrodki, w których obok zawodowców mogą się zajmować wyrobem ceramiki amatorzy. Jest to popularny typ rozrywki estetycznej uprawianej chętnie przez dorosłych i dzieci.
"Kultura Japonii. Słownik" Jolanta Tubielewicz, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1996.
Problemy z nazwą "raku"
Przez ponad 400 lat nazwa raku była przekazywana kolejnym pokoleniom rodziny albo uznanym uczniom wiernym tradycji, którzy stawali się tym samym adoptowanymi synami. Najbardziej znanymi garncarzami w czasie mijających stuleci byli: Donyu (trzecia generacja), Sanyu (szósta) i Ryonu (dziewiąta). Najmłodszym sukcesorem i obecnym panem Raku jest Kichiemon najeżacym do piętnastego już pokolenia.
Ciekawą historię dotyczącą obecnych dziejów raku przytacza Tim Andrews w książce "Raku - A Review of Contemporary Work" (A & C Black - London, 1994).
"Najnowsza historia postrzega nazwę raku jako przejętą przez zachodnich artystów i związaną z ich pracami, co powoduje powstanie kłopotów z jej użyciem. W trakcie najbardziej znanej współczesnej konferencji sztuki w Kyoto w 1979 roku rozgorzała debata pomiędzy amerykańskimi ceramikami Paulem Soldnerem i Rickiem Hirshem a obecnym panem Raku (potomkiem Chojiro, przyp. IR), który utrzymywał, że jedynie on posiada prawa do nazywania swych prac "raku", dzięki pradawnej "licencji" udzielonej przez władcę. Bardzo ważne jest podkreślenie, że nazwa "raku" dla tego człowieka jest nie tylko, jak w wypadku zachodniego postrzegania, nazwą opisującą konkretną technikę ale nazwiskiem ceramika wytwarzającego te prace. W konsekwencji, logicznie wszystkie wyroby danego artysty powinny być wytwarzane pod swymi własnymi nazwami, czyli "Soldnermika" [Soldner ware] lub "Hirsharstwo" [Hirsh ware]. Stojąc wobec skrzyżowania szpad z człowiekiem, za którym stały setki lat japońskiej kultury, Soldner samodzielnie zaproponował rozwiązanie. Dlaczego tej ceramiki, jak wiele rzeczy w Ameryce postrzeganych jako robionych na odwrót niż w Japonii, nie nazwać "ukar" - odwrotności "raku"? Niestety Soldner spóźnił się ponieważ raku na dobre i na złe zostało wprowadzone do języka ceramików a w rezultacie tego przyjęte przez szersze grono odbiorców. Jest jednak bardzo ważne aby pamiętać, wraz z oddawaniem prawdy o japońskich wpływach, że wiele różnych technik amerykańskiego raku (z których wiele pokazano w tej książce) jest odmiennych od tych, które były praktykowane przez wieki w Japonii."
Tyle historia. Praktyka jest o wiele bardzie ekscytująca.
Praktyka - misterium ognia
Chcąc wykonać przedmiot w technice raku niezbędne jest zmieszanie gliny z szamotem (przepaloną w wysokiej temperaturze i zmielona gliną). Szamot zabezpiecza wypalany przedmiot przed zgubnymi skutkami szoku termicznego jakiego doznają naczynia wkładane i wyjmowane z pieca. Po uformowaniu przedmiotu i wysuszeniu go następuje wypał w typowym piecu ceramicznym np. elektrycznym na tzw. biskwit. Następnie naczynie pokrywa się szkliwem o niskiej temperaturze topnienia i wypala ponownie. Bardzo charakterystyczne jest wyciąganie rozżarzonego przedmiotu a pieca przy pomocy długich szcypiec.
|
Naczynia przygotowane do wypalania w piecu do raku są wstępnie podgrzewane. Piec ten opalany jest drewnem |
|
Kiedy piec zostanie rozgrzany, przy pomocy długich szczypiec układa się naczynia w jego wnętrzu. To jeden z krytycznych momentów, gdyż źle wykonane naczynia mogą popękać. |
|
Po przetopieniu szkliwa wyciągnięte, rozżarzone do czerwoności naczynia wkłada się do kotła z trocinami lub trawą. W kotle tym pod szczelnym zamknięciem następuje redukcja szkliwa (usunięcie tlenu z tlenków metali znajdujących się w szkliwie). Gorące jeszcze przedmioty wyciąga się w końcu i zanurza w wodzie w celu przerwania procesu i wystudzenia. |
|
Naczynia już wypalone - piękne, błyszczące. Niektóre noszą znak szczypiec odróżniający ręcznie wykonaną ceramikę od produkcji seryjnej zakładów przemysłowych. |
